Xuất khẩu thủy sản năm 2010: Chinh phục thị trường bằng chất lượng

Các thị trường nhập khẩu thủy sản Việt Nam như: Nga, Hoa Kỳ, EU, Nhật… liên tục đưa ra những quy định mới về chất lượng thủy sản nhập khẩu. Để không đánh mất thị trường, vấn đề cần được ưu tiên hàng đầu, chính là yếu tố chất lượng. Thời gian tới, Bộ NN&PTNT kiên quyết dừng việc cấp chứng thư cho những doanh nghiệp cố tình không tuân thủ các quy định về ATVSTP; đồng thời áp dụng các biện pháp cứng rắn, kể cả đình chỉ xuất khẩu, đối với các doanh nghiệp vi phạm nghiêm trọng…

Nhận diện những khó khăn

Năm 2009, lần đầu tiên xuất khẩu thủy sản đạt con số tăng trưởng âm. Kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Việt Nam cả năm 2009 đạt 4,3 tỷ USD. Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thuỷ sản (Vasep) năm 2009, trừ sản phẩm tôm có kim ngạch xuất khẩu tăng, còn hầu hết các mặt hàng thuỷ sản xuất khẩu khác đều giảm cả về sản lượng và giá trị. Nguyên nhân cơ bản được xác định là do chịu ảnh hưởng của khủng hoảng và suy thoái toàn cầu. Tuy nhiên, một yếu tố tác động không nhỏ tới sự sụt giảm kim ngạch xuất khẩu thủy sản Việt Nam chính là các rào cản thương mại, kỹ thuật mà các nước nhập khẩu đưa ra. Cụ thể, lấy lý do “thủy sản Việt Nam không đảm bảo chất lượng VSATTP” Nga đã dừng nhập khẩu thủy sản Việt Nam trong khoảng thời gian dài (từ cuối năm 2008 đến tháng 5/2009). Một số thị trường khác như: Ai Cập, Italia… cũng tung ra những tin đồn thất thiệt về chất lượng cá tra Việt Nam, ảnh hưởng nghiêm trọng đến hình ảnh của loài cá xuất khẩu chủ lực, khiến kim ngạch xuất khẩu loại cá này giảm sút rõ ràng…

Theo nhận định của các chuyên gia trong ngành, năm 2010, khó khăn cho xuất khẩu thuỷ sản Việt Nam chủ yếu vẫn là xu hướng bảo hộ thương mại, các hàng rào kỹ thuật, kiểm dịch chặt chẽ và thường xuyên ban hành các tiêu chuẩn mới khắt khe hơn về dư lượng kháng sinh và an toàn vệ sinh thực phẩm.

Cụ thể, Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) đang trong quá trình triển khai dự luật nông nghiệp 2008 (Farmbill), trong đó có điều khoản nhằm hạn chế việc nhập khẩu cá tra của Việt Nam, dựa trên việc mở rộng định nghĩa catfish và đưa cá tra của Việt Nam vào danh sách này để chuyển đối tượng này từ USFDA sang USDA quản lý. Đặc biệt, từ 1/1/2010, EU chính thức áp dụng quy định IUU về vấn đề truy suất nguồn gốc thủy sản đánh bắt. Theo đó, EU yêu cầu “chứng nhận thủy sản khai thác” đối với tất cả các nhà xuất khẩu thủy sản nhằm ngăn chặn, phòng ngừa và loại bỏ các hoạt động khai thác thủy sản bất hợp pháp và không theo quy định.

Đối với thị trường Úc, mới đây Cục Thanh tra và kiểm dịch Úc (AQIS) cũng vừa ra quyết định tiến hành kiểm tra nghiêm ngặt dư lượng malachite green trong thủy sản nuôi nhập khẩu. Theo đó, tất cả thủy sản nuôi sẽ được lấy mẫu, kiểm tra malachite green và leucomalachite green với tỉ lệ kiểm tra là 5%...

Ngoài những khó khăn mang tính khách quan, bản thân các doanh nghiệp cũng đang gặp phải một khó khăn lớn ngay trong nội tại ngành sản xuất. Thực tế, vấn đề thiếu nguyên liệu lâu nay vẫn là bài toán khó đối với hoạt động của các doanh nghiệp. Chính vì không chủ động được nguồn nguyên liệu nên dẫn tới tình trạng “tranh mua tranh bán”, bất chấp chất lượng, miễn đủ nguyên liệu sản xuất… Chính đây là nguyên nhân dẫn tới hiện tượng một số lô hàng xuất khẩu không đảm bảo chất lượng…