Năm 2010, trong khi các nhà nhập khẩu trên thế giới tăng cường mua vào thì các doanh nghiệp xuất khẩu của Việt Nam lại tỏ ra “đuối sức” do phải đối mặt với “cơn khát” nguyên liệu đang rất dữ dội, và theo nhận định của nhiều chuyên gia thủy sản thì nó còn kéo dài đến hết năm 2010, nhất là đối với những loại thủy sản xuất khẩu chủ lực như tôm, cá tra… Vậy, nguyên nhân do đâu?
Từ lợi ích không cân đối
Cái kiểu liên kết đặt lợi ích của mình lên trên hết là thực tế của mối liên kết giữa nhà máy chế biến và người nuôi thủy sản nhiều năm qua. Khi nhu cầu nguyên liệu tăng cao, nhiều doanh nghiệp tự tăng giá để thu mua cá nhằm đáp ứng yêu cầu sản xuất của mình, chấp nhận mọi “yêu sách” của nông dân. Nhưng ngược lại, nếu không cấp bách về nguyên liệu, đặc biệt khi “cung vượt quá cầu” thì doanh nghiệp lại bắt đầu “ngoảnh mặt làm ngơ”, mặc sức làm giá, và dồn hết gánh nặng lên vai người nuôi. Người nuôi bơ vơ tìm mối tiêu thụ, bị thương lái o ép giá, nhiều người phải “ngâm” ao, dẫn đến thua lỗ nặng vì tiền thức ăn cho cá và tiền lãi của ngân hàng.
Lúc này, để tránh phá sản, người nuôi chấp nhận phụ thuộc, thậm chí chấp nhận làm theo mọi điều kiện của doanh nghiệp, nhưng lỗ vẫn hoàn lỗ. Không còn vốn để tái đầu tư, nhiều người đã phải “treo ao”, trở thành “con nợ” của ngân hàng, trong khi nhiều doanh nghiệp vẫn đang “sống khỏe”, thậm chí rất khỏe từ cuộc vụ lợi này.
“Trạng chết chúa cũng băng hà”
Năm 2010 này, tình hình xuất khẩu thủy sản trên thế giới đang rất sáng sủa, sản lượng nhập khẩu ở hầu hết các thị trường đều tăng mạnh, trung bình là 30%. Nhưng, hầu hết các doanh nghiệp Việt
Sự khan hiếm nguyên liệu này được giải thích một phần cũng là do giá nguyên liệu thủy sản tăng đã khiến các hộ nuôi đẩy mạnh thu hoạch. Thêm vào đó, tại nhiều nơi, do thua lỗ kéo dài, người dân có xu hướng chuyển đổi sang nuôi một số loại thủy sản có giá trị kinh tế cao hơn khiến nguồn nguyên liệu những thủy sản chính như tôm, cá tra… giảm sút mạnh.
Tình trạng này xảy ra ở hầu khắp các tỉnh. Cà Mau là một điển hình. Theo lãnh đạo tỉnh này thì do thiếu nguyên liệu tôm nên hiện các nhà máy chế biến thủy sản tại địa phương chỉ hoạt động được khoảng 50% công suất, trong đó 14/26 doanh nghiệp chế biến đã phải giảm sản xuất, thậm chí cho công nhân tạm nghỉ.
Còn tại An Giang, hiện nay trên toàn tỉnh, có đến 30-40%, thậm chí là 60% ao hầm nuôi cá bỏ trống vì người nuôi liên tục thua lỗ, không còn khả năng tái đầu tư. Hiện toàn tỉnh có 23 nhà máy chế biến cá tra xuất khẩu, nhưng hầu hết chỉ hoạt động ở mức 50-60% công suất.
Và tình trạng chung hiện nay là các doanh nghiệp đều đang “vắt chân lên cổ” tìm nguyên liệu. Sự thiếu hụt này đã dẫn đến tình trạng giá nguyên liệu trong nước tăng mạnh, khiến nhiều doanh nghiệp không theo kịp. Nhập khẩu nguyên liệu cho sản xuất đang là giải pháp phổ biến trong điều kiện hiện nay. Tuy nhiên, việc nhập khẩu này cũng có nhiều hạn chế do phải phụ thuộc vào nước ngoài, chi phí sản xuất tăng, trong khi giá bán không được cải thiện là mấy, đã trở thành bài toán khó giải của các doanh nghiệp trong giai đoạn hiện nay khi cạnh tranh về giá trên thị trường quốc tế ngày càng gay gắt.
Liên kết - Lợi cả đôi đường
Trong cuộc hội thảo do Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt
Liên kết người nuôi và doanh nghiệp tạo một sự đồng nhất và khép kín nhưng thực tế nó vẫn chưa gắn kết, một phần do đặc điểm nghề nuôi và chế biến thủy sản chịu sự chi phối và tác động của thị trường. Bản chất của mối liên kết ấy, cũng chưa thật sự gắn bó, chưa đảm bảo quyền lợi, nhất là về phía người nuôi. Đây là một trong những nguyên nhân khiến ngành này phát triển thiếu bền vững, sản lượng khi thừa, khi thiếu, giá cả bấp bênh. Điều đó không chỉ làm nông dân thua lỗ mà doanh nghiệp cũng lao đao do thiếu nguyên liệu cho chế biến. Mặt khác, giá cả nguyên liệu trên thị trường hầu như hoàn thoàn phụ thuộc vào giá mua của các doanh nghiệp lớn, qua nhiều khâu, nên khi các doanh nghiệp này thu mua theo hướng giảm dần, đã ép xuống các doanh nghiệp vừa và nhỏ, tư thương, đầu nậu rồi đè giá người dân.
Do vậy, việc liên kết giữa doanh nghiệp và nông dân là vấn đề then chốt, đảm bảo lợi ích của cả hai nhà. Nhà máy bao tiêu sản phẩm, mua cá với giá đảm bảo nông dân có lãi, nông dân sẽ an tâm sản xuất, ngược lại, nhà máy sẽ được đảm bảo về nguồn nguyên liệu sản xuất. Nếu điều này được hoàn thiện thì đây sẽ là lời giải hữu hiệu đảm bảo cho xuất khẩu bền vững.
Thu Hồng
>> Năm 2009, trong khi “vật giá leo thang”, thức ăn,
xăng dầu, thuốc thý y thủy sản, lãi vay ngân hàng đều
tăng… thì giá thủy sản nguyên liệu lại sụt giảm liên tục.
Chưa bao giờ người nuôi thủy sản trong nước lại
cảm thấy hoang mang và chưa bao giờ có sự bất
hợp lý trong thị trường mua bán thủy sản của các
doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu thủy sản của
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét